حُبُّ الْوَطَنْ نِصْفُ الْایمان ، اصفهان ، وردنجان ، فرخشهر
احادیثی مثل « حُبُّ الوَطَنِ مِنَ الْایمانِ » « النَّظَافَةُ مِنَ الْإِيمَانِ » را منسوب به پیامبراکرم حضرت محمد مصطفی صلی الله علیه و آله ذکر کرده اند .
در مورد منابع این احادیث اختلافاتی وجود دارد اما نه تنها منافاتی با خصوصیات اخلاقی ، فرهنگی ، اجتماعی و ... پیامبر اکرم حضرت مُحَمَّدْ صَلَّی الله عَلیْهِ و آلِه که خاتم الانبیاء است ندارد بلکه سرمشق زندگی ، آداب رفتار و از هرنظر الگوی پیروانش قرار گرفته است .
* حب الوطن من الایمان در آثار برخی از متأخرین شیعه نیز با عنوان حدیث مُرسَل آمده است .
حُبُّ الوَطَنِ مِنَ الْایمانِ بهمعنای «دوستداشتن وطن از ایمان است»، جملهای مشهور و منسوب به حضرت محمد ( ص ) است ابوالفتح رازی ، مفسر قرن ششم درتفسیر روض الجنان براساس حدیثی این عبارت را به پیامبر(ص) نسبت داده که هنگام ترک مکّه و هجرت به مدینه بر زبان آورده است . ازاینرو می گویند : منظور پیامبر(ص) از وطن شهر مکه بوده است .
حدیث حُبُّ الْوَطَن ... در اشعار و تعریف آنقدر برازنده و عاشقانه روایت شد که حُبُّ الوَطَنِ مِنَ الْایمانِ به حُبُّ الْوَطَنْ نِصْفُ الْایمان و در ابتکاری جالب ( حب الوطن ، اصل ایمان) [1] نام برده شد .
حب وطن آنقدر زیبا و عمومیت دارد که جهانی شدو حفظ زبان مادری به نام روز جهانی زبان مادری ثبت شد [2]
مشرف الدین مصلح بن عبدالله شیرازی معروف به "سعدی شیرازی" یا "شیخ شیرازی" یکی از نویسندگان و شعرای مشهور ایرانی در قرن هفتم هجری قمری نیز در اشعار خود با تعبیر حدیث حُبُّ الوَطَنِ مِنَ الْایمانِ از این عبارت یاد کرده است .
سعدیا حُب وطن گرچه حدیثی است صحیح
نَتَوان مُرد به سختی که من آنجا زادم
شاعر بزرگ ایرانی جلال الدین محمد بلخی نامدارمولوی ( مولانا ) که هر یک بیت از او دفتری از حکمت و خرد است ، در مورد حب الوطن سلایق مختلف داشته و در مثنوی مولوی چنین می گوید
در سفر گر روم بینی یا خُتَن
از دل تو کی رود حب الوطن
در مثنوی دیگر
همچنین حب الوطن باشد درست
تو وطن بشناس ای خواجه نخست
در مواردی دیگر وطن را خانه آخرت تعریف کرده است
خواجه حافظ شیرازی هم به زادگاه یا موطن خود (شیراز) نظر دارد، آنجا که می گوید:
من کز وطن سفر نگزیدم به عمر خویش
در عشق دیدن تو هواخواه غربتم
از نظر آیتالله مکارم شیرازی، گرچه این حدیث « حُبُّ الوَطَنِ مِنَ الْایمانِ » در منابع معتبر نقل نشده ،ولی دو مؤید برای آن میتوان ذکر کرد :
* در روایات دیگری، تعابیری مشابه این جمله ازامام علی علیه السلام آمده که مضمون آن را تأیید میکند؛ مانند حدیث «عُمِّرَتِ الْبُلْدَانُ بِحُبِ الْأَوْطَان؛ شهرها با حب وطن آباد میشوند
- * «مِنْ كَرَمِ الْمَرْءِ بُكَاهُ عَلَى مَا مَضَى مِنْ زَمَانِهِ وَ حَنِينُهُ إِلَى أَوْطَانِه؛ از نشانههای شخصیت انسان گریه برای عمر ازدسترفته و علاقهمندی به وطنش است »
- علاقه به وطن علاقهای طبیعی است که از روح حقشناسی سرچشمه میگیرد و حقشناسی از نشانههای ایمان است. از نشانههای ایمان است . از نشانههای ایمان است ...
- عشق به وطن تا مرز شهادت پیش می رود ولی توفیق این حقیر بیشتر از این نبود فقط می توانم به سه وطنی [3] که دارم افتخارکنم . وبخاطر این که فعالیتی نمی توانم داشته باشم شرمنده ام .
- عرایضم را با یک خاطره که تاثیر زیادی در ادامه وبلاگ نویسی برمن گذاشت به پایان می رسانم . و ادامه راه را به راهیان حُب وطن ، عاشقان وطن ، عاشقان ایران همیشه سرافراز وسربلند عزیزمان واگذار می کنم .
- * حُبُّ الْوَطَنْ نِصْفُ الْایمان
مدتی پیش بعد از نماز ظهر و عصردر مسجد جامع فرخ شهر یکی از دوستان صمیمی و سرورم حاج کمال صمد زاده [4] برادر شهیدحسن صمد زاده قهفرخی ، دست روی شانه ام گذاشت و فرمودند : حُبُّ الْوَطَنْ نِصْفُ الْایمان
سپس فرمودند : عرضی داشتم
محضر مبارکشون عرض کردم : امر بفرما قربان
فرمود: شعر گویش وردنجانی را گوش کردم و به وبلاگ تون هم سر زدم ، آنچه به شما ارادت داشتم ارادتم چند برابر شد . ( خودرا شایسته چنین تعریف و تمجید از این بزرگوار که فقط ذره ای از خدمات ملّی و مردمی و ... او را می دانم نبود ، و این فرمایش را از باب تشویق و دید وسیع وخَیِّرانه و بزرگ مردی او می دانم )
عرض کردم : خواهش می کنم نظر لطف شماست ، وظیفه است
فرمود : اگر وقت داری بنشین چندکلمه صحبت کنیم
عرض کردم : چشم درخدمت هستم
فرمود : اصالت من طبق پسوند شناسنامه اجدادیمان شهشهانی ، یکی از محلات بسیار قدیم اصفهان است امّا سالهاست در فرخ شهر ساکن هستیم و اصالت فرخ شهری به خود گرفتیم .
در فرمایش خود ادامه دادند امروزه می بینم بعضی فرخ شهری ها به محض اینکه از گردنه رخ رفتند اون طرف و برگشتند دیگه فرخ شهری حرف نمی زنند و اصالت خود را از دست می دهند . و این جای تاسف دارد . من نمی دانم چرا ...
شما با این که سالهاست فرخ شهر می نشینی به وطن خود وفادار بودی و چقدرزیبا مطرح کردی ، وقتی وبلاگ فرهنگ و اصطلاحات را باز کردم و مطالعه کردم یادم به وفاداری یک مهندس چینی ( کشور چین ) افتاد. من با یک مهندس چینی دوست هستم ، در بهمن ماه ۱۳۹۳ به هندوستان سفر کردم و به محض ورود به فرودگاه دهلی نو به شانگهای چین پرواز و پس از دو روز و دیدار از ۳ نقطه صنعتی و تجاری به پکن پرواز داشتم و ...
محل کار آقای « کیم » با محل سکونتش حدود 100 کیلومترفاصله داشت و با توجه به این که در شرکتی که کار می کرد می توانست از خانه سازمانی استفاده کند لذا هر روز می رفت و می آمد .
به آقای کیم گفتم : چرا از خانه سازمانی استفاده نمی کنی ؟
جواب داد : اینجا وطن من است و آنجا محل کارم .
زندگی درخانه خودم را دوست دارم ، خانه خودم را ترجیح میدهم به این که صبح این مسیر را بروم و عصر برگردم .
چند سالی گذشت و تابستان گذشته قای مهندس با خانواده آمدند فرخ شهر ، یک روز با مهندس در باغچه حیاط مشغول تفریح و تماشا بودیم و ... که زیر پوش آقای مهندس گیر کرد به شاخه درختی و قسمتی ازآن پاره شد .
باهم دیگه رفتیم بازار تازیر پوش بخریم
در مغازه ای یک زیر پوش نخی با جنس اعلا برای ایشان انتخاب کردم ، ایشان بلافاصله مارک ( برچسب ) آن را نگاه کرد و اشاره کرد نه
صاحب مغازه تعدادی زیر پوش آورد تا آقای مهندس خودش انتخاب کند .
مهندس ابتدا به مارک آنها نگاه می کرد تا این که یک زیر پوش با مارک چینی اما از جنس پلاستیک انتخاب کرد .
خدمتشون عرض کردم : این پلاستیک است و آن یکی از جنس نخ و الان در فصل گرما و ...
مهندس گفت : من ترجیع می دهم حتی یک یوآن ( واحد پول چین ) هم شده به اقتصاد چین کمک شود .
سپس حاج کمال صمد زاده فرمودند یکی از علّت های پیشرفت کشور چین همین است که مردمی وطن پرست دارد و برای میهن خود ارزش قائل هستند چه داخل کشورشان باشند چه خارج از کشور ...
* این فرمایش آنقدر به دلم نشست که تصمیم گرفتم مثل شعر مرحوم استاد حاج اکبرعلی رفیعی وردنجانی « پدر شهید عبدالعلی رفیعی وردنجانی » [5] قاب بگیرم و این مقاله را بنویسم .
با خودم گفتم جداً اگر حب به وطن بود هیچ وقت آثارتاریخی و فرهنگی یک روستا ، خانه های طاقی و... را از بین نمی بردند [6]
ـــــــــــــــــــــــــــــــ
زیر نویس
[1] - همخوانی سرود حب الوطن اصل ایمان تحت عنوان * سرود نسل ایران * در حضور رهبر معظم انقلاب اسلامی توسط دانشجویان و دانش آموزان اجرا شد.
*** سرود نسل دلیران ***
ایمان حق، عهد انسان
حب الوطن ، اصل ایمان
دوستت داریم از دل و جان
خاک ایران
***
ایران مردان بیهمتا دارد
عزت و شور پا برجا دارد
دانشجو، دانشآموز این راه
فریاد مرگ بر آمريکا دارد
***
صد سال اگر باشد
این کشور غرق تحریم
با دشمن در نبردیم
نه سازش و نه تسلیم
***
دنیا بدان شکست ما محال است
حمله به خاک ما فقط خیال است
رهبر فرزانه ما چه خوش گفت:
قدرت آمریکا رو به زوال است
***
ما عاشقیم عاشق پاک این راه
مهاجريم مهاجر الى الله
صف به صف آماده جلوه ایم در
سپاه حضرت بقیه الله (عج)
***
نحن جنودک بقیه الله (عج) (۴)
***
[2] - روز جهانی زبان مادری ، که هر سال در ۲۱ فوریه (۲ اسفند) گرامی داشته میشود، توسط یونسکو در سال ۱۹۹۹ با هدف حفظ و ترویج تنوع زبانی و فرهنگی نامگذاری شد .
این روز به یادبود رویدادی در سال ۱۹۵۲ در داکا ، پایتخت کنونی بنگلادش ، تعیین شده است . در آن زمان ، دانشجویان در اعتراض به تصمیم دولت پاکستان برای تحمیل زبان اردو بهعنوان تنها زبان رسمی تظاهرات کردند که منجر به کشتهشدن تعدادی از آنان هم شد . این واقعه سرانجام به استقلال بنگلادش و به رسمیتشناختن زبان بنگالی انجامید .
[3] - علت درج اصفهان ، وردنجان ، فرخ شهر در موضوع مقاله این است که اصفهان ، وردنجان ، فرخ شهر هر سه وطنم هستند ، بدین ترتیب که زمانی که در اصفهان متولد شدم پدر مرحومم مشهدی محمد قلی کریمی وردنجانی دهها سال بود ساکن اصفهان بود و قصد سکونت دائمی در اصفهان داشت ،کلاس اول و دوم ابتدایی را در دبستان کورش سابق واقع در تخت پولاد ( خیابان شهید کیانی فعلی ) اصفهان که قبلاً کوچه ای از خیابان فیض به طرف قلعه یا کوله پارچه بود درس خواندم سپس در سال 1350 شمسی به اصرار پدر بزرگم مرحوم کربلایی کریم کریمی وردنجانی که مَردی دست تنها بود و زمین های کشاورزی به ترتیب یک حَبِه در وردنجان یک و نیم حَبِّه طلاها و سه حَبِّه در گُمُلگَن ( باغهای بِن ) داشت به وردنجان مهاجرت کردیم . درتاریخ 27 اسفندماه 1359 رسماً استخدام ژاندارمری جمهوری اسلامی ( اصفهان ) شدم و پس از استخدام و انتقال به کردستان و تهران و ... در شهرکرد مشغول خدمت شدم و از تاریخ 6 مرداد 1368 رسماً به شهر فرخ شهر مهاجرت و در این شهر ساکن شدم .
* هرچند موضوع وبلاگ فرهنگ و اصطلاحات وردنجان است لیکن از باب حُب الوطن گُریزی می زنم به فعالیتهایی در اصفهان و فرخ شهر ، شاید ذره ای انجام وظیفه و آگاه سازی داشته باشم تا سر مشق قرار گیرد .
الف : مردم عزیز اصفهان هنوز با لهجه و گویش اصلی اصفهانی صحبت می کنند که نه تنها در ایران بلکه در جهان ارزش فرهنگی خاص خودرا دارد و فعالیت های فرهنگی زیادی از جمله دهها فیلم سینمایی و سریال و تئاترو کتاب هایی که به نویسندگی اساتید ناصر دادمان ، احمد امامی نائینی ، رمضانعلی کاوسی ، امیدراسخی ، منوچهر کریم زاده به روایت گلنازکیانی ، خسرو احتشامی ، حشمت الله انتخابی ، دکترایران کلباسی و دهها نویسنده دیگر همچنین فعالیتهای مجازی اعم از دهها سایت و وبلاگ و پیام رسان ها مخصوصاً کاربران در اینستاگرام که با دهها اکانت میلیونها دنبال کننده دارند صورت گرفته و روز به روز در حال افزایش است ، این حُب الوطن اصفهانی هاست که موجب بقاء لهجه و اصالت فرهنگی شده اگر قرار بود فرهنگ و لهجه اصفهانی با این همه وسعت و قدمتی که دارد تغییر پذیر بود و به قول بعضی ها متمدن و پیشرفت کرده بود الان نه تنها به زبان تهرانی بلکه اروپایی صحبت می کردند .
ب : در مورد اقدامات فرهنگی فرخ شهر ( مهد تاریخ و تمدن ) که در زمان صفویان مرکز حکومتی و دولتی « قهفرخ » بوده و... کمی بیشتر اطلاع دارم از جمله :
* 20 اردیبهشت روز فرخ شهرنام گذاری شده و تمام آیین قدیم فرخ شهر مثل گفتگوها ، بازی ها ، فعالیت ها ، مشاغل و تمام سنت های قدیم قهفرخ ( فرخشهر ) تکرار و بروز رسانی می شود ، یادم هست در اردی بهشت 1391 باعنوان 400سال شعر و ادب فرخشهر این مراسم برگزار شد .
* با توجه به اینکه حدود 35 سال است ساکن فرخشهرم گویش فرخشهر هنوز گویش قهفرخی است .
* سابقه فرهنگی فرخشهر مستند از سده های گذشته از جمله کتاب فرخ شهر در گذرگاه تاریخ توسط استاد حوزوی حاج محمد صدیقی قهفرخی شامل 9 فصل به صورت جامع در اختیار عموم قرار گرفته و این کتاب در کتابخانه ملاصدرای فرخ شهر در اختیار خوانندگان قرار می گیرد .
* علاوه بر کتاب فرخ شهر در گذرگاه تاریخ کُتُب دیگری از جمله کتاب فولکلور و فرهنگ فرخ شهر نوشته استادغضنفرعزیزی قهفرخی ، کتاب گُل اُورونِه به کوشش استاد و شاعر مرتضی کریمی قهفرخی حاوی اشعاری به زبان محلی فرخ شهر از خود و شعرای دیگر ، کتاب چِقِن بسته حاوی اشعار محلی فرخ شهر سروده استاد منصور دهقان قهفرخی و کتب استاد سیده کبری موسوی قهفرخی و ... هم اکنون در کتابخانه ملاصدرای فرخ شهر در اختیار خوانندگان قرار می گیرد .
* اولین شاعر فرخ شهری به نام ملا محمد با تخلص مُقبِل ( 910 تا 830 ) هجری قمری قدیمی ترین اشعار آئیینی شیعه را سرودند ( اوایل دوره صفویه )
* اولین شعر با گویش فرخشهری توسط شاعری با تخلص شاکی ( 1265 تا 1172 ) هجری قمری به ثبت رسیده که یک بیت آن عبارت است از :
دیده هایم در فراقت پُر اُووِس
کـار و بار روزگـارم پُر لُووِس
* ضمن یادی از شعرای گذشته و جدید فرخ شهرمثل ملا محمد با تخلص مُقبِل ( 910 تا 830 ) هجری قمری ، استاد سالک قهفرخی ( 1200 تا 1100 ) ، حاج محمدقلی معروف به ملا آقابابا و متخلص به حبیب بنا وفات ( 1200 ) هجری قمری هجری قمری ، استادعبدالله و پیشه کش آهنگری متخلص به حداد قهفرخی ( 1178 تا 1130 ) هجری قمری ، حیدرعلی ملقب به آقابابا و محمد مفید متخلص به سرحدی قهفرخی ( 1255 تا 1196 هجری قمری ) ، میرزا قربانعلی ثابت قهفرخی ( 1264 تا 1202 هجری قمری ) هجران قهفرخی ( 1280 تا 1231 ) هجری قمری ، دکتر محمود شفیعی فرزندهاشم متخلص به کیوان 1293 هجری قمری ، سیار ( 1300 تا 1238 هجری قمری ) عبدالوهاب خرم قهفرخی ( 1329 تا 1245 ) هجری قمری ، شیخ میرزا محسن غواص فرزند ملاطالب ( 1322 تا 1250) هجری قمری ، میرزا احمد متخلص به صفایی ( 1302 تا 1272 ) هجری قمری ، میرزا محمد معروف به کربلایی میرزا متخلص به آصف ( 1339 تا 1273 ) هجری قمری ، مرحوم عبدالغنی متخلص به مطبوع ( 1345 تا 1280 ) هجری قمری ، میرزا محمد متخلص به دانش قهفرخی ( 1339 تا 1300 ) هجری قمری ، استادفرهنگ قهفرخی متخلص به دبیر ( 1402 تا 1310 ) هجری قمری ، عزت الله جعفریان قهفرخی 1322 هجری شمسی متخلص به عمو ، هاتفی قهفرخی 1301 هجری شمسی ، ابوالقاسم رفیعی قهفرخی ( 1371 تا 1316 ) هجری قمری از جمله بحر طویلی که در آن نام کلیه شعرای قهفرخ را به نظم در آورده است ، میرزا عبداللطیف متخلص به لطیفی از شاعران نکته سنج و ادیب فرخشهر ، شاعر و آشنا به برخی از علوم همچون ریاضیات در قرن سیزدهم و در دورهی صفویه ، مرحوم سیدحسین شجره فرزند سید عبدالرسول یا شیوا متولد 1278 هجری شمسی ، سید کمال الدین امامی قهفرخی فرزند سید علی اکبر متخلص به امامی ( 1345 تا 1280) هجری شمسی ، میرزا حسینعلی قدسی ( 1357 تا 1282 ) هجری شمسی ، سیدمحمد فرزانه فرزند سید حسن وفات 1350 هجری شمسی ، معلم مرحوم منوچهر شایق وفات 1372 هجری شمسی ، خسرو قادری فرزند امرالله متولد 1317 ، فرهادراستی فرزند مرادعلی متولد 1320 ، استاد شاکریان قهفرخی متخلص به شاکر ، حجت الاسلام و المسلمین میرزا ابوطالب متخلص به برجیس ( 1364 تا 1290 ) هجری قمری ، ابوالقاسم فرزند ابراهیم متخلص به وامق که سواد خواندن و نوشتن نداشت و مکتب و معلم و درس ندیده ولی طبع شعر عالی و استعداد وافر در سرودن شعر داشت ، میرزا محمود شایق قهفرخی ، دکتر محمود شفیعی قهفرخی ، قبادغفاری قهفرخی ، محمدرضا سمیع قهفرخی متولد 1346 ، علی رحم شایان ، معصومه مهری قهفرخی ، مریم فاتحی قهفرخی ، اکرم جوانبخت قهفرخی، لیلا وفادار و ... و سپاسگزار از شعرای معاصربا اشعار لهجه محلی فرخشهری ، منصور دهقان قهفرخی ، مرتضی کریمی قهفرخی ، سیدفرهاد طاهریان قهفرخی ، غضنفربرزگرقهفرخی ، وحید برزگرقهفرخی ، قربانعلی برزگرقهفرخی ، احمدرضا الیاسی قهفرخی ، تاتِ علی خرمیان قهفرخی ، عباس شگفت قهفرخی سید مهرداد افضلی قهفرخی ، سیدرحمان آزاده قهفرخی متخلص به مخلص ، سید حجت الله آزاده قهفرخی ، مهردادحبیبی قهفرخی ، فاطمه زندیان قهفرخی ّ سیده کبری موسوی قهفرخی با تحصیلات عالیه نویسنده و شاعری که کتابش در سال 1394 غزل برگزیده سال شد و در حضور مقام معظم رهبری نیز شعر خواندند ، در اینستاگرام ، تلگرام و ... فعالیت لهجه محلی را دارند و نویسندگان ارزشمند دکترعلی شهابی قهفرخی و شادمان شایان قهفرخی و... هستیم ( منابع : کتابهای فرخشهر در گذرگاه تاریخ اثر: استاد محمدصدیقی قهفرخی ، گُل اُورونه اثر: استاد مرتضی کریمی قهفرخی ، فولکلور و فرهنگ فرخشهر اثر غضنفرعزیزی قهفرخی ، اینترنت ، تحقیقات خودم )
[4] - حاج کمال صمد زاده حفظ الله علیه از انقلابیون و یادگاران 8 سال دفاع مقدس و جانباز بی نام و نام نشان است که خدمات ارزشمندی از جمله امور خیر ، ساخت اماکن مذهبی و عمومی داشته وی از خَیِّرین کلامی ، قدمی و مالی است و گره گشا است که درمورد خدماتش باید کتاب ها نوشت .
برادر معلمش شهید حسن صمد زاده قهفرخی در تاریخ ۲۰ اردیبهشت ۱۳۶۱، در سن ۲۷ سالگی در شلمچه بر اثر اصابت ترکش به خیل شهدای انقلاب پیوست ، ضمناً سالروز شهادت این فرهنگی تلاش گر روز فرخ شهر نام گرفت و برای همیشه در تاریخ و فرهنگ مردم فرخ شهر زنده باقی خواهد ماند .
مادر این معلم شهید منزلش را برای احداث پژوهشسرای قرآن و عترت وقف کرد و پژوهشسرای قرآن و عترت برای ترویج و اشاعه آموزههای قرآنی را در منزلش احداث کرد.
[5] - مرحوم حاج اکبرعلی رفیعی خادم الحسین علیه السلام شاعر ومداح اهلبیت عصمت وطهارت علیهم السلام و پدر شهید عبدالعلی رفیعی است که متاسفانه آثار و اشعاراو اجرا شد و فقط در فضا ماند هرچند می شد کتاب ها از اشعار وی چاپ کرد ولی آنقدر عادی از آن گذر کردیم که ...
شهید عبدالعلی رفیعی متولد 1340 عضو رسمی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مورخه 11 آبان ماه 1361 در جبهه موسیان غرب کشور به شهادت رسیدند
[6] – اشاره به چهارتمدن ویران شده وردنجان
در پایان برای شادی ارواح طیبه شهدا و اموات و سلامتی خَیِّرین و ... صلوات می فرستیم
ٱللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّد
اَللّهُمَّ عَجِّل لِوَلیِّکَ الفَرَج
قابی برای شعر مرحوم حاج اکبرعلی رفیعی پدر شهیدعبدالعلی رفیعی
ن ۚ وَالْقَلَمِ وَمَا يَسْطُرُونَ