چهارتمدن ویران شده وردنجان
1- حمام خزینه ای
آنان که در این تاریخ (سیزدهم آذرماه 1400 ) حدود 60 سال دارند خوب به یاد دارند که وردنجان دارای دو حمام خزینه ای مردانه و زنانه با معماری ایرانی بسیارقدیمی بود .
یعنی دو گنجینه ملّی
یعنی دو آثارباستانی
یعنی دوتمدن
یعنی دو فرهنگ
محل ساخت این دوحمام نزدیک مسجدجامع فعلی قرارداشته
در اصطلاح محلی به این دو حمام ، حموم خزینه ای می گفتند .
چون دارای حوضی به نام خزینه بودند که هرکدام ظرفیت چند تُن آب را داشت. درساخت این دو حمام از ساروج استفاده شده( ساروج مخلوطی از خاک رس و آهک و گیاهی بنام لوئی و افزدونیهای دیگر ) بودکه پس از ظهور سیمان ، به تاریخ سپرده شد. ساروج ضد آب و بسیارمقاوم است.
آب این خزینه ها به وسیله مواد سوختنی محلّی از جمله خار و هیزم که در « تون یا آتشدان » می سوخت گرم می شد .
جالب اینکه آتش مستقیم زیر خزینه قرار داشت
آب حمام پس از افزودن مقدارکمی آهک ضد عفونی و مورد استفاده قرار می گرفت .
ستون هایی داخل این دو حمام سنگی و همانند ستون های تخت جمشید تراشکاری و از استحکام خوبی برخورداربودند.
حمام های خزینه ای زیر زمین ساخته می شد ، نقشه معماری این دو حمام مخصوصاً حمام زنانه که بزرگتر از حمام مردانه بودکمی پیچیده و آنقدر زیبا و باستانی بود که هر گردشگر و باستان شناسی را به خود جذب می کرد و انگشت به دهان می گرفت .
اجزاء داخل حمام عبارت بودند از کفش کن ، رخت کن ،پاشویه ، سردخانه ، گرم خانه ، خزینه ، راهرو ، نظافت خانه ، سکو ، آبریزگاه ، کانال زیرگذر تخلیه و کف شور
سقف این دو حمام کُروی یا گنبدی بود.
تاریخچه ساروج هم درایران به بیش از سی قرن پیش می رسد که متاسفانه بعلت تخریب حمام ها ...
پس ازاین که نزدیک این دو حمام ، حمام دوشی ساختند ،حمام های قدیمی عملاً بلااستفاده ماندند ، متاسفانه درحفظ این آثارباستانی دقتی صورت نگرفت و نهایتاً با لودرخاک برداری وهیچ آثاری ازآن باقی نماند و حمام وتاریخچه ساخت آن برای همیشه ازروزگارو تمدن وردنجان محو گردید.
درصورتی که هنوز هم حمام های قدیمی درشهرهای شیروان مشهد ، همدان ، مرکزی ، مشهد ، حمام تاریخی سقز که به موزه تبدیل شده است ، کرمان ، کاشان ، سمنان ، قزوین ، شیراز ، اراک ، یزد ، کرمانشاه ، نهاوند ، روستای کوهستانی و کهن آمره در 30 کیلومتری شهرستان تفرش وجود دارد .
#تخریب-آثارباستانی-تدمر-سوریه-افغانستان-عراق
2- قبرستان باباخاکی
تمدن تخریب شده دیگر وردنجان منطقه باباخاکی است ، روایت های نسل به نسل حاکی است قبرستانی بسیارقدیمی با سنگ قبرهای عمودی که هرکدام تاریخ و فرهنگ و تمدنی از وردنجان را می توانست ثبت کند.
من اطلاع ندارم آیا پس از این که وردنجان در فهرست شهرها قرار گرفت لااقل نام خیابانی ، پارکی یا ...در وردنجان به نام باباخاکی ثبت شدیا خیر ؟
#تخریب-قبرستان-درعربستان
3 - آسیاب آبی
تمدن تخریب شده دیگر آسیاب آبی وردنجان است ،آسیاب آبی که پس از ریختن آب روی چرخ های چوبی و اتصالات مربوطه باعث می شد سنگ بسیار بزرگ و مدوری روی سنگ زیرین بچرخد و گندم را به آردتبدیل کند؟
اجزاء یک آسیاب آبی عبارتند از سنگهای آسیا : دو سنگ استوانهای پهن است که سنگ رویین هنگام کار متحرک و روی سنگ زیرین می چرخد .
پل ، خر پل ، تبدیل ، بازو ، پره ، نی باد، درگاه ، توره ، چوب دو شاخ ، چوب موشته ، تنوره ورودی آب ، تنوره دوم ، راهرو خروجی آب ، مخزن گندم ، راهرو گندم رو ، مخزن آرد ، میله فلزی ، تخته ، محل نگهداری گونی ها و جوال های گندم
آیا می دانید آسیاب آبی طبس هنوز فعال و آماده بکار است ؟
آیا می دانید چرخ آسیاب آبی هامانه پس از ۲۰۰ سال هنوز میچرخد
آیا می دانید آسیاب های آبی طبس ، دزفول ، دینه سر ، کویر یزد ، اشکدز ، بشرویه ، شوشتر ، خوانسار و... ده ها آسیاب مرمت شده یا تحت حفاظت آثارباستانی در کشور ایران وجود دارد؟
آیا می دانید شهر طبس قبل از زلزله1357 تعداد 5 آسیاب داشته است که آسیاب آبی خان در سال 1390 مرمت و باز سازی شد.
آیا می دانید شهرستان میبد با مجموع 22 آسیاب آبی تاریخی به عنوان شهر آسیابهای آبی در یونسکو معرفی میشود
4- قلعه وردنجان
شهروردنجان قلعه ای تاریخی داشته که بین شهرنافچ و وردنجان قرار داشته آثاردیوارهای گلی و خشتی آن تا دههه 1340 وجود داشت اما متاسفانه کم کم با زمین های کشاورزی مسطح و مورد استفاده زراعت قرار گرفت.
فقط می توان به همین سند اشاره کرد که زمین های آن منطقه به قلعه ها معروف است .
قلعه ها بخاطر وجود برج های نگهبانی ومرکز امنیتی یکی از محل های استراتژیک بشمار می رفته لذا توضیحات بیشتر در این باره و اسامی محله های قدیمی وردنجان در پستی بنام وردنگون یا ورتنگان انشاءالله در همین وبلاگ ثبت و منتشر خواهد شد.
محله یا کوچه ای که فعلا در وردنجان قلعه نامیده می شود و پایین تر از مسجد چهارده معصوم علیه السلام قرار دارد .
مجموعه انبارهای اربابی است.
تعدادی انبار بنام انبار گندم انبار جو انبار کشمش وانبار... برای جمع آوری محصولات کشاورزی برای اربابان (سهم اربابی) ساخته شده بود.
روی پشت بام هر انباری دریچه ای وجود داشت که تخلیه بار در آنجا صورت می گرفت .
مسیر آن شیب دار ساخته شده بود که خَرپُشته می گفتند.
کشاورزان محصول سهم ارباب را با الاغ از روی خرپشته به پشت بام انبار مربوطه می بردند و آنجا از دریچه خالی می کردند.
از آثار انبارهای چیزی باقی مانده . و به ساختمان مسکونی تبدیل شده اند.
دراول قلعه مورد نظرساختمانی قدیمی بنام دربندی وجود داشته که محل میهمان نوازی ارباب ها و جلسات اربابی بوده. که آن هم تخریب و به واحد مسکونی و تجاری تبدیل شده است .
#نکته
اکنون که بیش از هزاران نقطه در چهارمحال و بختیاری در یونسکو به ثبت رسیده نامی از این گنجینه ها برده نخواهد شد.
فعلاً وردنجان مانده و مسجد جامع و درخت کهن چهل دختران ... ( پست کوه چهل دختران را حتما بخوانید )
#قدمت-درخت؟
#محل_گردشگری؟
این مطالب را عرض کردم که اگر آثاری از باستان و تمدن نیست لااقل مجازی باشد.
من الله توفیق
یادی از آسیاب آبی وردنجان ( آسیُّوْ اُیی )
فرهنگ و اصطلاحات وردنجان همه حروف
ن ۚ وَالْقَلَمِ وَمَا يَسْطُرُونَ