موسیقی دروردنجان وگذری برموسیقی دهکردی،موسیقی بختیاری ونقدی برموسیقی ترکی درچهارمحال و بختیاری

أعوذ بِاللَّهِ مِنَ الشَّیطَانِ الرَّجِیمِ

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

: وَلَقَدْ آتَيْنَا دَاوُودَ مِنَّا فَضْلًا ، يَا جِبَالُ أَوِّبِي مَعَهُ وَالطَّيْرَ ، وَأَلَنَّا لَهُ الْحَدِيدَ (آیه 10 سوره مبارکه سبأ )

ترجمه : و ما حظّ و بهره داوود را به فضل و کرم خود کاملا افزودیم (و امر کردیم که) ای کوهها و ای مرغان شما نیز با (تسبیح و نغمه الهی) داوود هم آهنگ شوید، و آهن سخت را (چون موم) بر دست او نرم گردانیدیم.

***

آیه 72 سوره مبارکه فرقان : وَالَّذِينَ لَا يَشْهَدُونَ الزُّورَ وَإِذَا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا كِرَامًا

ترجمه : و آنان هستند که به ناحق شهادت ندهند و هرگاه به عمل لغوی (از مردم غافل) بگذرند بزرگوارانه از آن درگذرند. ( و در روايتى از امام‌صادق عليه السلام مراد از «زور» در «لا يَشْهَدُونَ الزُّورَ» غنا شمرده شده‌است )

مقدمه

گاهی یک پژوهشگر طی تحقیقاتی که انجام میدهد به مواردی بر می خورد که گذشتن از آن و اظهار نظر نکردن پیرامون آن سخت و غیر ممکن بنظر می رسد . مدت هاست در این فکر بودم که عنوانی پیدا کنم تا به شخصه نقصی از موسیقی ترکی استان چهارمحال و بختیاری را در برابر موسیقی قوی بختیاری به نحوی بازگو کنم اما در این فکر بودم که چطور باید بگویم ؟ کجا باید بگویم ؟

لذا تصمیم گرفتم برای بیان ایده ام از پنجره موسیقی در وردنجان وارد شوم تا با توجه به رسالت وبلاگ « فرهنگ و اصطلاحلات وردنجان » شرحی بر موسیقی وردنجان داشته باشم و آنچه را که بنظرم « نقص در استان چهارمحال و بختیاری » است بیان کنم .

تفکری که عِرق ملی و تابعیتی است ، تفکری که اگر اغراق نکنم و نگویم هیچ کس !، لااقل می گویم کمتر کسی به آن فکر کرده ، و اگر فکری شده رسانه ای نشده ، وباید کارشناسان موسیقی و مخصوصاً ترک های استان به آن بیاندیشند !

** ابتدا به نواها و صداها ( موسیقی ) در وردنجان می پردازیم .

پیشاپیش با عرض ادب و احترام این مقاله محضر مبارک میرزا محمد حسن قلزم وردنجانی فرزند حاج محمد متولد سال 1260 شمسی که علاوه بر تحصیل در طلبگی و رسیدن به اجتهاد وقلزم العلوم همواره از کسب علم درمحافل دیگر غافل نبود به گونه ای که از موسیقی وهیئت وریاضیات وپزشکی نیز اطلاعات کافی داشت ، تقدیم می شود. ①

*** هر چند احادیثی وجود دارد که موسیقی را حرام و استفاده آن را در دوران جاهلیت و حضور شیاطین در خانه و گناه کبیره دانسته اند ولی ما از نوع موسیقی و محلی که اجرا شده و به چه نحو اجرا شده ، و خطرات و حواشی آن آگاه نیستیم وقضاوتی درباره آن نداریم ، زیرا نظر فقها و مراجع تقلید ، راه را برای ما روشن ساخته است .

انسان امروزی به این باور رسیده که موسیقی جزء لاینفک از زندگی است زیرا خدا را خالق موسیقی می دانیم ( غرش رعد و برق ، صدای شُرشُر یا موج آب ، صدای باد و طوفان ، و صدای تپش قلب ... ، قرائت قرآن و اذان همراه با علم موسیقی است ، تلاوت قرآن از هفت مقام اصلی و گوشه های موسیقی وسبک های آن است ، اذان در دستگا هها و گوشه های موسیقی اجرا می شود ، همچنین خواندن لالایی چاوشی ، تعزیه خوانی ، مداحی و مولودی جزو موسیقی است . به هرحال در پایان متن فتاوای تعدادی از مراجع معظم تقلید را به سمع و نظرتان خواهیم رساند .

اینک تعاریفی از هزاران تعریف موسیقی :

* بتهون در مورد موسیقی حرف بسیارخوبی می زند و می گوید : آنجا که سخن باز می ماند موسیقی آغاز می گردد . ضمناً این نظریه را به هاینریش هاینه شاعر بزرگ ادبیات آلمان که آثارش در دانشگاه های جهان تدریس می شود نیز نسبت داده اند .

* افلاطون: موسیقی یک ناموس اخلاقی است که روح به جهانیان، و بال به تفکر و جهش به تصور، و ربایش به غم و شادی و حیات به همه چیز می‌بخشد.

* ارسطو: موسیقی حکمتی است که نفوس بشر از اظهار آن در قالب الفاظ عاجز است بنابراین آن را در قالب اصوات ظاهر می‌سازد.

* ابونصر فارابی: موسیقی علم شناسایی الحان است و شامل دو علم است؛ علم موسیقی عملی و علم موسیقی نظری.

* ابوعلی سینا: موسیقی علمی است ریاضی که در آن از چگونگی نغمه‌ها از نظر ملایمت و سازگاری، و چگونگی زمان‌های بین نغمه‌ها بحث می‌شود.

* افلاطون: موسیقی روح انسان را مناسب و هماهنگ می‌کند و استعداد پذیرش عدالت را در وی برمی‌انگیزد.

* بتهوون: موسیقی مظهری است عالی‌تر از هر علم و فلسفه‌ای. موسیقی هنر زبان دل و روح بشر و عالی‌ترین تجلی قریحهٔ انسانی است.

* بتهوون: آنجا که سخن از گفتن بازمی‌ماند موسیقی آغاز می‌شود.

* لئوپددوفن: ریشه موسیقی به عهد کهن ارتباط دارد. در واقع همان روزی که انسان توانست برای نخستین بار خوشی‌ها ورنج‌های خود را با صدا نمایش دهد، مبدأ موسیقی به‌شمار می‌آید.

* ابن خردادبه (به نقل از یحیی بن خالد بن برمک): موسیقی آن است که تو را شاد کند و برقصاند و بگریاند و اندوهگین کند و جز آن هر چه باشد رنج و بلاست.

* ابن خردادبه: موسیقی ذهن را لطیف و خوی را ملایم و جان را شاد و قلب را دلیر و بخیل را بخشنده می‌کند، آفرین بر خردمندی که موسیقی را پدیدآورد.

* هگل: آنچه موسیقی متعلق به خود می‌داند همان اعماق زندگانی درون شخص است موسیقی هنر خاص روح است و به‌طور مستقیم به روح خطاب می‌کند.

* واگنر: من موسیقی را تنها وسیله لذت گوش به‌شمار نمی‌آورم بلکه آن را محرک قلب و مهیج احساسات می‌دانم. موسیقی عالی‌ترین هنرهاست. موسیقی متعلق به دل است و جایی که دل نیست موسیقی هم وجود ندارد.

* نیچه: تمام پدیده‌ها در مقایسه با موسیقی تنها نمادند «زایش تراژدی»

* نیچه: زندگی بدون موسیقی اشتباهی بزرگ بوده‌است.

* در این قسمت فراموش نکنیم که برابر گفته بزرگان ، خواجه شمسُ‌الدّینْ محمّدِ بن بهاءُالدّینْ محمّدْ حافظِ شیرازی مشهور به لِسانُ‌الْغِیْب، تَرجُمانُ الْاَسرار، لِسانُ‌الْعُرَفا و ناظِمُ‌الاُولیاء، متخلص به حافظ مسلط به قرآن و تفسیر،فنون ادبی و نحو عربی ، آشنا با علوم حکمی و موسیقی و شناخت دستگاه ها و پرده های موسیقی است که نشان ازعلم موسیقی و موسیقی دانی اوست و در همۀ ابعاد شاعری ، به بهترین شکل از موسیقی بهره گرفته است .

1 - موسیقی در وردنجان

*** موسیقی در وردنجان را در سه دسته می توان توضیح داد که عبارتند از :

الف ) موسیقی مذهبی شامل : تعزیه خوانی ، روضه خوانی ، نوحه خوانی ، چاوشی ، اذان گویی ، تجایی خوانی ، قرآن و کتاب خوانی

ب ) موسیقی بانوان در وردنجان شامل : موسیقی لالایی ، موسیقی قالیبافی

ج ) موسیقی محلی

** الف - موسیقی مذهبی

الف 1 – تعزیه خوانی ، روضه خوانی ، نوحه خوانی

در این باره می توان گفت وردنجان از قدیم الایام حرفی برای گفتن داشته و داردکه قبلاً طی مقاله ای تحت « وردنجان ، دارالمؤمنین ، قم نو » ، به عرض رسیده .

طوری که اجرای تعزیه ( تعزیه نویسی و تعزیه گردانی ) و نوحه خوانی و روضه خوانی نهادینه و همیشه سعی شده بهترین ها باشد ( در مورد تعزیه نویسی نکته ای را باید گفت و آن این است که این کار تَخَیُّلی و داستان پردازی نیست بلکه مطالعه کتاب های مذهبی از جمله مَقاتل و جوهری است که پس از مطالعه نقش هر بازیگر به صورت نسخه نویسی یا جُنگ ، مکتوب و در اختیار هنرمندان تعزیه خوان قرار می گرفت تا پس از چند بار اجرا و سنجش توانایی از لحاظ قرائت و ایجاد حِس و حال تمرین و قابل اجرا باشد )

خالی از لطف نیست و یاد آور ارزش و عزت سادات حسینی در وردنجان باشیم . امثال ( فرزندان مرحوم حاج سید جلیل و حاج سید مهدی حسینی همچنین فرزندان مرحوم حاج سید لطیف ، شهید سید موسی ، مرحوم حاج سید رحمت الله ، حاج سید رسول حسینی ) که از بدو راه افتادن در کوچه و محل هرکدام چوب دستی یا تَرکه با سِپَر که به آن دَرَک می گفتند در دست می گرفتند و تعزیه خوانی می کردند و آنچنان صدای خوش و اشعار و رجز خوانی حماسی سر می دادند که هر تماشا کننده ای را به حیرت وا می داشتند .

این رفتارکودکان خُرد سال حسینی چنان حِسّی در بین همسالان ایجاد می کرد که کودکان و نوجوانان دیگر را نیز تشویق و به این بازی فرا می خواند . و این عمل یکی از دلایل ادامه تعزیه خوانی ، روضه خوانه ، نوحه خوانی در وردنجان بود . ②

الف 2 – چاوشی یا چاووشی

سنت چاوشی در وردنجان جایگاه خاصی داشت که طی مقاله ای قبلاً به این موضوع اشاره کردیم و از اشعار چاوشی نه تنها برای زائرین اماکن و حرمین مقدسه و شروع تعزیه خوانی استفاده می شد بلکه برای بدرقه عروس به خانه داماد و درو کردن گندم و جو و خرمن کوبی نیز استفاده می شد .③

الف 3 – اذان گویی

با توجه به این که از قدیم الایام مکتب خانه در وردنجان فعّال و راه برای آموزش قرآن هموار بوده یکی از دروس مکتب خانه یا ( مُلّایی ) در وردنجان اذان گفتن بود جالب است بدانیم هر روزه در مکتب خانه ها نماز جماعت برای دانش آموزان قرآنی که به آنها ( بِچِّه مُلّایی ) می گفتند برقرار بود و حتی اذان گفتن و نماز جماعت بصورت نمایشی در غیر وقت اذان و نماز برای تمرین برگزار می شدو بِچِّه مُلایی ها علاقه زیادی برای اذان گفتن از خود نشان می دادند و موقع اذان شرعی مخصوصاً اذان مغرب کمتر بِچِّه مُلّایی دیده می شد که روی پشت بام منزلشان نباشد و اذان نگوید و شنیدن صدای این کودکان و نوجوانان و جوانان لذّت خاص و انرژی خاصی برای مردم وردنجان ایجاد می کرد و همین امر باعث تشویق سایر همسالان برای حضور در مکتب خانه یا مُلّایی و شرکت درنمازجماعت می شد .

الف 4 – تجایی خوانی

تجایی هم قبلاً طی دو پست به صورت کتبی در وبلاگ و صوت آن با استفاده از پیام رسانهای ایتا ، سروش ، بله ، تلگرام ، بارگذاری شد و در اینجا اشاره ای اجمالی به آن خواهیم داشت .

ورود به مکتب خانه آنقدر اهمیت داشت که اهالی آن را در حدضروری می دانستند از این رو با توجه با این که حضور در کلاس مکتب خانه یا مُلّایی شرایط سنی نداشت بعضاً از کودک 3 ساله تا بالاتر در حد نوجوان و جوانان درکلاس شرکت می کردند زیرا تعلیم وتعلّم در مکتب خانه مثل کلاس های چند پایه بود و مبتدی ، قاری قرآن و تفسیر ، اشتغال به علوم سیاقی نویسی ، عریضه نویسی ، دعا نویسی ، روضه خوانی ، امام جماعت در نماز و ... در همان اطاق ( کلاس ) حضور داشتند . نکته ای که در اینجا لازم می دانم بگویم این بود که کودکان و جوانان و نوجوانانی که در مرحله تجایی خوانی یا تجایی زدن قرار می گرفتند ، علاقه زیادی به تکرار درس یا تجایی زدن هر جسم مثل گیاه و ابزارآلات کشاورزی ، طبیعت ،و غیرو... بر می خوردند را داشتند و با آهنگ تجایی به صورت انفرادی یا گروهی یا مسابقه با صدای بلند می خواندند که ضمن تمرین درس تجایی ، آهنگ خوشی بود و به عنوان موسیقی مورد استفاده قرار می گرفت . ④

الف 5 – قرآن

وردنجان با افتخار تمام ، مثل بعضی مناطق استان درمورد قرآن نیز حرفی برای گفتن داشته و دارد که به مواردی اشاره می کنیم

* استاداسماعیلی متولد 1346 و داراي عناوين برتر كشوري و استاني مي باشد و در رشته ابتهال رتبه نخست كشور را در پرونده كاري خود دارد.

* محمد اسماعیلی وردنجانی: حافظ و قاری نوجوان قرآن کریم ، که حضورش در برنامه محفل همه بینندگان را متعجب ساخت .

* استاد محسن مولوی وردنجانی رئیس اداره امور قرآنی اداره‌کل اوقاف و امور خیریه از قاریان کشوری و مدرسان قرائت در استان چهارمحال و بختیاری .

الف 6 – کتابخوانی شبانه در مهمانی ها

با توجه به مذهبی بودن مردم وردنجان ، و وجود مکتبخانه ها برای با سواد کردن اهالی ، علیرغم فراگیری و یادگیری قرآن که پایه درس مکتب خانه ها محسوب می شد کتاب هایی مثل ، جوهری ، طریق البکاء که روایت عاشورا و شهادت معصومین علیه السلام بودند ، کتاب هایی مثل صامت علیه الرحمه ( دیوان النصایح التنبیه محمد باقر صامت بروجردی ) و قصص الانبیاء در شب نشینی ها و بعضاً دربرآفتاب نشینی ها (نشستن جمعی کنار دیوار در آفتاب پاییز و زمستان ) مرسوم و خوانده می شد ، و اهالی علاقه وافری به آن نشان می دادند و کمتر کسی پیدا می شد که کتاب جوهری ، طریق البکاء یا کتاب صامت علیه الرحمه که کتابی اجتماعی و سمبل اخلاق ، سبک زندگی ، دین داری ، مراوده ، تجارت و ... بود یا کتب دیگر را با خود به مهمانی نبرد و صاحب خانه را از فیوض آن بهره مند نسازد ، و برعکس آن نیز صدق می کرد و اگر مهمانی در خانه آنها حضور بهم می رساند از فیض کتاب خوانی بهره مند می شد .

پیشنهاد می کنم یکی از ابیات زیر را در گوگل جستجو بفرمایید و مطلبی از صامت علیه الرحمه را که بیشتر اشعار آن توسط مرحوم حاج علی میرزاخانی پدر شهید محسن میرزاخانی و پدرم در صحرا و بیابان و کوچه و ... از حفظ خوانده می شد بخوانید و لذت ببرید . ( روحشان شاد)

بیت این است :

ای کهف دری کنز خفا قائم بالحق

الغوث که شرع نبی افتاد ز رونق

یا بیت دیگر :

زن‌ها عوض مسئله و غسل و طهارت

اندر پی تحصیل النگو به مرارت

شخصاً کتاب هایی می دیدم مثل کتاب دُرالمَراثی و کتاب های نوحه یا روضه که در بین نوجوانان زیر 15 سال در دههه آخر رژیم پهلوی در مدارس ابتدایی بین دانش آموزان مطالعه و دست به دست می شد . کتاب دُرالمَراثی را حاج حسن مولوی فرزند مرحوم مشهدی محمد مولوی تا قبل از انقلاب در دست داشت .

اینجانب کتاب های جوهری ، قصص الانبیاء و صامت و کتب دیگری از پدر مرحوم ( مشهدی محمد قلی ) را که به ارث مانده بود مطالعه و به دلایلی به موزه امام رضا علیه السلام تحویل دادم .

لازم به یادآوری است موزه آستان قدس هر کتابی را به راحتی تحویل نمی گیرد مگر این که قدمت و ارزش آن سنجیده و از لحاظ جنس ، قدمت ، محتوا نفیس باشد، لذا پس از سه ماه ، رِسید و لوح آن به دستم رسید .

** ب - موسیقی بانوان وردنجان

ب 1 : موسیقی لالایی

خواندن لالایی توسط مادران در وردنجان نیز رواج داشت ، همانطورکه شیر دادن به بچه و سیر کردن او از لحاظ کمبود غذا نیاز است ، خواندن لالایی نیز غذای روح و ارتباط روانی ، تزریق مهر و محبت ، حس مادری برای مادر و حس پشتیبانی کودک از طرف مادراست ، همچنین تلقین آرامش و امنیت و تقویت پیوند عاطفی و رشد حافظه برای کودک ، شناخت محیط ، ارتباط و عشق مادرفرزندی ، و تمرکز کودک است ، این آرامش وکاهش استرس را برای کودک بعضاً نوعی هیپنو تیزم می دانند هر چند اعتقاد به خواب مصنوعی خیلی ضعیف تر از واقعیت ارتباط الهی و معنوی است .

ب 2 : موسیقی قالیبافی

موسیقی که در حال قالی بافی اجرا می شد دو حالت داشت

ب 2 جزء ا : نقشه خوانی حین قالی بافی بود که توسط نقشه خوان برای همکار دیگرش در صورتی که دو نفر بودند خوانده می شد و آهنگ خاصی داشت که نقشه خوان برای « اُوْا زدن قالی » بافتن خطوط اصلی قالی نقشه را می خواند و دیگری جواب میداد.

مثال اول :

نقشه خوان می گفت : یکی بیال دو تا سرخ بز...ن ، دیگری می گفت : زَدَ....م

نقشه خوان می گفت : دو تا بیال یه پیله آبی بز...ن ، دیگری می گوفت : زَدَ....م

* نکته : بجای کلمه « بیال » از کلمه « وِل کون » یعنی «گذر کن » نیز استفاده می شد و فرقی نمی کرد .

مثال دوم :

یکی وِل کون یِه پیله ( خفت ، گِرِه ) آبی بز...ن ، دیگری می گفت : زَذَ....م

سه تاوِل کون یِه پیله سیا ( سیاه ) بز...ن ، دیگری می گفت : زَدَ....م ⑤

و همین طور نقشه خوانی ادامه داشت تا آنکه رَج ( رَگ یا تَپ ) قالی که خطوط اصلی و راهنمایی نقشه قالی هستند بافته شود سپس بین آنها با رنگ های نقشه بافته می شدکه پُر کَردَن می گفتند و عمل پر کردن مثل رنگ کردن نقاشی پس از کشیدن نقاشی بود که در اینجا خامه های رنگی بافته می شد .

و چه صفایی داشت صدای شنیدن ( کِرکیت ) یا ( دَفتین ) یا ( شانه کوبی) ، برای کوبنده ، و برای شنونده ، که آن هم در دو حالت اجرا می شد ، یکی « محکم یا شمرده شمرده » برای پود زیرین یا پود کُلُفت با صدای ( گوپ .... گوپ ) و یکی ریز و سطحی و تند تند برای پود رویی یا پود نازک ( تَق ، تَق ،تَق ، تَق ... )

ب 2 جزء 2 : گاهی هنگام قالی بافی اشعاری محلی از مرحوم بابا طاهر مخصوصاً هنگام تنهایی ( با تغییراتی ) خوانده می شد که یا به عنوان زمزمه ی تنهایی و سرگرم کننده بود یا خواندن اشعاری سوزناک بود که به یاد تنگدستی و فقر و سختی ها ی زمان خود می خواندند و غم خود را بیرون می ریختند .

** ج - موسیقی محلی

ج 1 : موسیقی عروسی که معمولاً اشعار در زمان خود ، همراه با دَف زنی یا ایجاد آهنگ با ظروفی دیگر مثل قمقمه ، سینی فلزی ، دلّه یا حَلَب های فلزی خوانده و اجرا می شد ، ملودی این نوع دف زنی در ریتم « تُنبک چَپ تُنبک ، بَک چَپ تُنبک ... » یا به قولی وردنجانی ها «دامبولی دالام » یا به قول گروه دَف نوازان « یا علی مولا » بود .

ناگفته نماند حضور دف و تُنبک پس از کوچ طایفه ی غربت و کُوْلی ها در وردنجان که سکونت دائم پیدا کردندبیشتر در مراسم عقد و عروسی رواج پیدا کرد ، و در ادامه این حضور ساز و دهل نواختن به فرهنگ عروسی اضافه گردید و این در صورتی بود که قبل از آن فقط کدخدایان از ساز و دهل در مراسم عروسی استفاده می کردند .

ج 2 : اشعار فایِز دشتستانی و باباطاهر نیز توسط چوپانان گاهی همراه نی وکشاورزان وردنجان در امورات خوانده می شد و ارتباطی به سن و سال خواننده نداشت که به نمونه های آن اشاره می شود.

سر کوه بلند نی می زنُم نی

شُتر گم کردم وپی می زنُم پی

شتر گم کرده ام با بار کاشی

گلی گم کرده ام شاید تو باشی

***

خوشا آنانکه الله یارشان بی

بحمد و قل هو الله کارشان بی

خوشا آنانکه دایم در نمازند

بهشت جاودان بازارشان بی

***

به صحرا بنگرم صحرا ته وینم

به دریا بنگرم دریا ته وینم

هر جا بنگرم کوه و در و دشت

نشان روی زیبای ته وینم

**** نکته ****

* مطالبی که درمورد وردنجان گفتیم نه این که خاص وردنجان است و نه این که در سایر مناطق وجود نداشته یا ندارد ، بلکه بخاطررسالت و تعهدی که برابر وبلاگ « فرهنگ و اصطلاحات وردنجان » دارم ، از طرفی بعضی از این مطالب مثل قسمت مذهبی برجسته تر بود مطرح کردم مثلاً شاهنامه خوانی وردنجانی ها هیچگاه به بختیاری ها نمی رسید، و مثال دیگر این که وردنجان تا کنون سرودی فردی یا گروهی با اصطلاحات محلی و اجرا با دستگاههای موسیقی نداشته ( من که نشنیدم ) ، و فعلاً تنها موسیقی گروه نوازی وردنجان گروه سنج و دمام « شاه دین شهر وردنجان » است .

*** موسیقی محلی دهکردی

با توجه به این که در این مقاله قصد داریم از اختلاف موسیقی ترک های چهارمحال و بختیاری نسبت به موسیقی بختیاری و فارس هاگلایه داشته باشیم فقط در حد اشاره به موسیقی دهکردی می پردازیم و از پرداختن به توضیح بیشتر در پیشینه و جغرافیای آن خودداری می کنیم .

موسيقي محلي دهكردي در دو دستگاه شوشتر و دشتي از دستگاههاي هفتگانه موسيقي مقامي نواخته مي شود و داراي مقام هاي«حيدر آقا،حيدر آژان ، هفشجاني و مقام دهكردي» است و اين مقامها براي موسيقي محلي دهكرد، محدود است.

موسیقی در شهرکرد که مرکز استان است علاوه بر شعرخوانی مرشدی و نوازندگی باستانی در زورخانه از دیر باز با ساز و دهل ، تنبک ، دف ، کمانچه ، نی و قره نی همراه بوده ، شعری از مرحوم بابا طاهر زبان زد خاص و عام ، زن و مرد، پیرو جوان است .

به روی دلبری گر مایلستم

مکن منعم گرفتار دلستم

خدا را ساربان آهسته می‌ران

که مو وامانده این قافله‌ستم

موسيقي دهكردي و بختياري از اصيل‌ترين و غني‌ترين هنرهاي كشور است و در موسيقي بختياري براي هر امري از جمله كشاورزي، برزگري، درو، عزا و عروسي يك موسيقي خاص وجود دارد.

***

* مرحوم محمد طغانیان دهکردی استاد کم نظیر کمانچه در سال ۱۲۹۹ در شهرکرد متولد و در سن سیزده سالگی به تهران رفت و نزد استاد ابوالحسن صبا به فراگیری موسیقی پرداخت و در نواختن کمانچه مهارت یافت. سپس به اصفهان رفت و فعالیت هنری خود را از شانزده سالگی، ابتدا با رادیو ارتش و سپس با رادیو اصفهان آغاز کرد. او بارها کنسرت‌های متعدد برای شناساندن موسیقی سنتی، در خارج از کشور نیزاجرا کرد

استادمحمد طغانیان در سال ۱۳۶۹ به همراه استاد علی اصغر بهاری و جمعی دیگر از هنرمندان موسیقی محلی ایران به کشور فرانسه رفت و در فستیوال آوینیون به اجرا پرداخت و در بخش کمانچه‌نوازی ایران جایزه فستیوال را دریافت نمود . و برگ زرینی بر هنر موسیقی ایران از جمله چهارمحال و بختیاری افزود .

وی همچنین روایتی از موسیقی را به نام روایت دهکردی ( اثر طغانیان ) که حکایت از قدیمی ترین ملودی شهرکرد است را اجرا و ماندگار کرد .

به قول دکتر اسماعیل آذر : طغانیان سالها پیش خالق صداهای خاص از کمانچه بود ( اوباکمانچه با مردم حرف می زد ) و از شهرکرد کمانچه رشد کرد و در جامعه آمد .

* استاد ابراهيم حسيني چالشتري متولد شهريور 1334 را می توان پدر سنتور در استان چهارمحال و بختیاری معرفی کرد وی از سال 1350در فرهنگ و هنر اصفهان تعليم نوازندگي ديد و مدت 11 سال از محضر استاد رضا شفيعيان بهره گرفت .

وي صاحب تاليفات و كتابي راجع به موسيقي دهكردي و ايل بختياري مي باشد ، گفتني است : استاد تبحر خاصي در ساختن ساز سنتور دارد و به جرات مي توان گفت نوازنگي ايشان در ايران بي نظير و سازهاي ايشان در ايران كم نظير است .

نواهای دیگر شهرکرد و حومه را در اجراهایی تحت عنوان ، دهکردی ، سواربازی ، سوز نمک دار، دشتی و آوایی از دشتی ، حیدر آژان ، شوشتری محلی ، کاکام وای ، بهرام بهرام ، دستمال بازی ، فصل بهاره ای گل ، هوشگونی یا هفشجانی ، دین گاله ای و هفشجانی حیدرآقا ، مارضایی ، مریم گل مو، میش بند، بزدوشی ، زنگ شتر، گله داری ، سرکوهی ، نی هفت بندفقیری ، نمدمالی ، وردار سُرنا ، پیش‌درآمد ،غربیل‌بازی ، و ... می توان نام برد.

* در خوانندگی : زنده یاد رحیم سلیمانی دهکردی « خواننده فولکلور» ، استاد حمید رضا فرهنگ قهفرخی ( مدرس نوازنده سه تار ، نی ، آواز و خواننده با سوابق فرهنگی کم نظیر ) ، محسن عابدینی دهکردی ، ارسلان عابدی دهکردی، حسین بابایی دهکردی ( حسین چی ) ، هاشم حبیبیان دهکردی ، محسن نیکبخت ، بهنام اشرفی دهکردی ، فرامرز بنی مهدی دهکردی ، محمد جواد بنی مهدی دهکردی ، اصغر صالحیان دهکردی ، احسان سمیع قهفرخی ، سید منوچهر موسوی قهفرخی ، امید جوابخت قهفرخی ، نیکرام روحانی قهفرخی ، حسن مجیدی قهفرخی ، ، مجتبی حقانی دهکردی ، سیروس سجادی ، بهرام دهکردی ، نیما دهکردی ، علی دهکردی ، و... همچنین گروه عجم ضربی دهکردی و دهها نوازندگانی مثل مرحوم زنده یاد علی اکبرمهدی پور دهکردی ( خالق موسیقی معروف تحویل سال « نوروزی یا نوروزنامه » ) ، کاوه معتمدیان دهکردی ، بهنام نوریان دهکردی ، محمد توکلی زانیانی ، و ...که افتخار استان چهارمحال و بختیاری محسوب می شوند .

* موسیقی بختیاری در چهارمحال و بختیاری

از موسیقی دهکردی درحد آشنایی صحبت کردیم و در ادامه به توضیحی مختصریا قطره ای از اقیانوس موسیقی پرشور و زنده بختیاری می پردازیم هرچند زبان من از گفتن آن قاصر است ولی آب دریا را اگر نتوان کشید هم به قدر تشنگی باید چشید .

همین بس که موسیقی بختیاری از پیش اسلام پیشینه دارد ، این قوم با آلات موسیقی نی ، کمانچه ، دف ، تنبک ، ساز و دهل ( سرنا و کرنا ) و خوانندگی از دوران کودکی انس می گیرند که توضیح درباره آن به چندین جلد کتاب خواهد رسید

موسیقی بختیاری یکی از غنی‌ترین و متنوع‌ترین انواع موسیقی محلی ایران است که ریشه در فرهنگ و تاریخ کهن این قوم دارد. این موسیقی نه تنها بازتابی از زندگی روزمره و آیین‌های بختیاری‌هاست، بلکه نشان‌دهنده‌ی احساسات، عواطف و باورهای عمیق این مردم نیز می‌باشد.

موسیقی بختیاری از دوران باستان تاکنون نقش مهمی در زندگی اجتماعی و فرهنگی این قوم ایفا کرده است. در گذشته، موسیقی بختیاری بیشتر به صورت شفاهی و از طریق نسل به نسل منتقل می‌شد. این موسیقی شامل آوازها و نغمه‌هایی بود که در مراسم مختلف از جمله جشن‌ها، عروسی‌ها، و مراسم سوگواری اجرا می‌شد .

منبع:تاریخچه موسیقی بختیاری: از گذشته تا امروز

در این عصر موسیقی لُری بختیاری رقیب می طلبد و حاضر است با موسیقی های سنتی کشور مسابقه برگزار کند .

شخصاً در هیچ یک از قومیت ها ندیدم و نشنیدم که کودک یا نوجوانی خواننده باشد و صدایی برجسته و دلنشین مثل بختیاری ها داشته باشد ، و اگر هست وسیع نیست ، این یکی از الطاف الهی بر این قوم است و عزت خدایی است همانگونه که خدا صدای خوب را به حضرت داوود داد .

موسیقی بختیاری جاذبه ای والا دارد و پس از یک بار شنیدن مخاطب را به خود جذب می کند .

موسیقی بختیاری روزگاری فقط در بین بختیاری ها اجرا می شد اماّ این قوم ضمن دوری از هرگونه تمدن گرایی و تقلید ادبیات شهرهای فارس زبان ، چنان با تعصب واحترام به اصالت بختیاری با زبان محلی با دیگران صحبت کردند و سخن گفتند و خواندند تا هویت خودرا حفظ کردند .و به بختیاری بودن خود افتخار می کنند .

بختیاریهایی هستند که در چند نسل در کلان شهرها متولد و تحصیلات عالیه دارند امّا زبان بختیاری را یاد گرفته و اصالت را از دست نداده اند .

به یک خاطره شخصی از تاریخ 24 بهمن 1384 توجه بفرمایید در این تاریخ ماموریتی از طرف نیروی انتظامی ، اطراف مشهد داشتم که یکی از برادران سپاه ( آقای کوهرنگ ) نیز در این ماموریت مشترک بود لذا در فرصتی که پیش آمد سَری به هتل تیپ 44 قمر بنی هاشم استان در مشهد زدیم ، مسئول هتل برادر پاسدار مسلم آذریان فارسانی بود، دیدم تمام اهل کوچه اعم از کاسب و عوام با زبان بختیاری با وی صحبت می کنند ! پرسیدم آقای آذریان جریان چیه ؟ اینا مشهدی هستن یا فارسونی ؟!

جواب داد : از مدتی که من اینجا آمدم با تمام اهل محل با زبان بختیاری صحبت کردم و این محله همه زبان بختیاری را یاد گرفتند و چون در جشن ها آهنگ بختیاری از بلندگوی هتل پخش می کنم درخواست آهنگ بختیاری می کنند .

یک نمونه از نفوذ زبان لری استان لرستان هم بگویم ، آقای علی رضا بیرانوند دروازه بان تیم ملی فوتبال می گوید : مدت دوماه مربی خصوصی زبان انگلیسی گرفتم ، او در این مدت زبان لری را کاملاً یاد گرفت

هرچند دقایقی به حاشیه رفتم ولی شنیدن این خاطره هم خالی از لطف نیست و سندی بر حرمت فرهنگ و اصطلاحات است ، در سال 1400 دخترم در چلگرد ( کوهرنگ) معلم بود رفتیم آبشار شیخ علیخان تفریحی داشته باشیم بختیاری هایی ساکن تهران را دیدم که با ماشین شاسی بلند میلیاردی ( آن زمان ) پلاک 11 به شیخ علیخان کوهرنگ آمده بودند لذا بلافاصله سراپا لباس کامل محلی پوشیدند و به زبان بختیاری با اهالی صحبت کردند .

من در یک کلام به بختیاری های استانمان بخاطر اهمیت به فرهنگ و هنربختیاری تحسین می گویم که افتخاراستان چهارمحال و بختیاری هستند .

اگر چهارمحال ما با واژه بختیاری ختم می شود به محتوای آن جامه عمل می پوشند وبرای بپا داشتن و زنده نگه داشتن موسیقی بختیاری نه تنها به قدیم ، بلکه در تمام دستگاههای موسیقی پیشرفت داشته و دارند. گویا هر روز و هر ساعت بروز رسانی می کنند .

شاید توجه کردید در اکثرجشن های استان ، موسیقی بختیاری اعم از خوانندگان مشهور یا خوانندگان آماتور دعوت می شود که وقتی نام بعضی را جستجو می کنیم هنوز خبری ازآن در گوگل نیست .و این بیانگر آن است که صدها و صدها خوانندگان بختیاری اعم از زن و مرد وجود دارد

چند مرحله صدا و سیمای چهارمحال و بختیاری دربرنامه محلی پخش مسابقه خوانندگی داشت ، از کودک 10 ساله بختیاری تا سنین بالاتر شرکت داشتند که آمار آن نسبت به سایر خوانندگان فارسی برتری داشت .

اینک به تعدادی انگشت شمار از صدها خوانندگان( صرفاً مرد ) به ترتیب حروف الفباء اشاره می کنیم که در بین آنها موسیقی دان ، مدرس ، نوازنده نیز وجود دارد .

استاد مسعودبختیاری ( آبهمن علاء الدین ) خواننده و آهنگساز برجسته بختیاری که نقش مهمی در حفظ و اشاعه موسیقی بختیاری داشته است

استادمحمد احمد فخرالدین ، ابوالفتح دورکی ، آتیلاکریمی بختیاری ، آرمان امیدی بختیاری ( نوجوان) ، آریا بختیاری ، احمدرضا محمودی ( ایذه) ، اسفندیار رنجبری ، اسماعیل تژم ، اکبرموسوی ، امید سلطانی ( متولد تهران از پدر بختیاری «موگوئی» و مادر سرلک ) ، امید محمودی ، امیر حسین اسکندری نیا ( ایذه ) ، امیر حسین مکوندی ، امیر سیاوش فرهادی ، امیر فریدون خردمهر ، امیرعباس رستمی ، امیرمسعود بختیاری ، امیر محمدنصیری جونقانی نوجوان ، امیرمُمبِینی بختیاری، ایمان طهماسبی ، ایمان کریوند ، بهروز سکتور ، بهروز غلامی ، بهمن حسینی مالمیری ( ایذه ) ، بهنام خدری ( متولد اصفهان ) ، پوریا سلیمانی ، پیمان لیموچی ، تاراز بختیاری خواننده و نوازنده ، حبیب بازیار، حسین بهمنی ، حسین دربالایی ( خواننده نوجوان ایل بختیاری ) ، حسین مکوندی ، داراب نجفی ، داریوش اسکندری ، داود بزرگمهر ، دیدار محمودی ، رحمت تاجمیری ، رحیم عدنانی ، رسول رئیسی ، رضا صالحی ، ساتیارمولایی ، سالارکریمی ، سعید حاجی پور ، سعید صادقی ، سعید صالحی ، سلمان برقی گل بختیاری ، سیناسرلک متولد الیگودرز « مادربختیاری » شهاب جمالی ، صابر افشاری جونقانی ، صابر داوودی ، صادق تامرادی ، عبده قلی شهبازی ، عرفان طهماسبی ( متولد خوزستان و پدر و مادرش بختیاری )، علی تاجمیری ،علی جمالی ، علی خشت زر ، علی عالی (خانمیرزا) ، علی قائد امینی ، علی ناصری بروجنی ترانه های دی بلال و ناینی و عبدممد، علیداد لجمیری ، غلامشاه قنبری (متولدلالی ) فردین اسدی فارسانی ، فرشید بهمنی ، فرهاد بیژن پور ، فریدشهبازی ، قاسم فاضلی ، قزلباش بختیاری ، کاظم قادری ، کسری زاهدی ، کوروش اسدپور ، کوهیاربختیاری ، کیانوش محمدزاده ، گرشا رضایی پدر لُر و مادر بختیاری (من از سن ۶ – ۷ سالگی به موسیقی علاقه مند شدم و خانواده ی مادری ام به خصوص دایی هایم که صدایشان دلنشین بود، در مسیر علاقه ام نقش موثری داشتند. ) ، مبین پرتوان (روشندل) متولد سردشت لردگان ، محسن بابا احمدی ، محسن جلیل آزاد ، محمدبابادی ، محمدبهداروندی ، محمدرضا موسوی ، محمد ملک مسعودی ، محمدنوروزی آرپناهی ، محمد یاوری ( بختیاری خوان مسجدسلیمان ) ، محمود انصاری بختیاری ، مجتبی صادقی متولدشهرضا ، مرادشهنی ، مرتضی باب ، مسیح تاجمیری ، مصطفی جابری دورک اناری ، مظفرصالحی ، منوچهر زنگنه ( بختیاری خوان باغ ملک ) ، مهدی طهماسبی ، مهدی طیبی ، مهران پازیار با ترانه کر بختیاری ، میرزا علی چهرازی ، میلاد ایسیره ، میلاد پولادی ، میلادصادقی ، نادر بهمنی ، نریمان فاضلی ، وحید طاهری بختیاری ، هادی فرامرزی بابادی، یاسین بندری غریوی ، یزدان موسوی لردگانی و ... واقعاً دست مریزاد ، خدا برکت بده ...

موسیقی لری بختیاری را با این جمله به پایان می رسانم ، آلکساندر پارفیریویچ بارادین ( الکساندربرودین ) نابغه شیمیدان و موزیسین روس که از شش سالگی آموختن موسیقی را آغاز کرد علاوه بر پیشرفت و پیشبردی که درعلم شیمی داشت آثار ارزشمند بسیاری در دنیای موسیقی به جا گذاشت در باره موسیقی لری چنین می گوید « من تحت تأثیر موسیقی لری زندگی کردم » .

* نقدی برموسیقی ترکی درچهارمحال و بختیاری

این مطلب را با خاطره ای آغاز می کنم که همین امر مرا به تفکر واداشت تا تحقیقی در مورد موسیقی ترک های استان چهارمحال و بختیاری داشته باشم .

درتاریخ 19 خرداد 1402 به تاریخ میلادی 9 ژوئن 2023 طی پیامی به برنامه استانی تلویزیون شهرکرد نوشتم : با سلام و تشکر از برنامه خوب بنگ بارون ، خواستم عرض کنم بختیاری های استان درموسیقی پیشرفت بسیار خوبی داشتند، اما چرا از تُرک های استان موسیقی نداریم ؟و طی درخواست های ترانه های ترکی از طرف بینندگان ، فقط خواننده قشقایی غیربومی پخش می کنید ( ناگفته نماند در استان زبان ترکی قشقایی هم داریم )

که این پیام به هردلیل خوانده نشد و جواب ندادند، طبیعیه که فرصت نیست همه پیامها راه بخوانند . لااقل انتظار این بود که بگویند ترکی استان ریشه درقشقایی دارد هرچند منظور من خواننده بومی ترک چهارمحالی بود .

در تاریخ 5 تیرماه 1402 به تاریخ میلادی 26 ژوئن 2023 مجدداً طی پیامی به همین برنامه نوشتم :

سلام با تشکر ازبرنامه خوب بنگ بارون ، چرا ترانه ترکی چهارمحال پخش نمی کنید ؟

که این پیام نیز به هردلیل خوانده نشد و هیچ جوابی ندادند ،

در تاریخ 6 تیرماه 1402 به تاریخ میلادی 27 ژوئن 2023 برای سومین بار نوشتم با سلام ضمن تشکر از برنامه شب های بام ایران ( بنگ بارون ) ، متاسفانه این سومین بار است پیام میدم و خوانده نمیشه ، فکر کنم باید حضوری خدمت رئیس برسم ، سؤالم اینه چرا موسیقی ترکی چهارمحالی پخش نمی کنید ؟ امانت دار باشید، جواب سلام هم واجبه !. ( نکته جالب این بود که آن شب مجری برنامه در خصوص امانت داری صحبت می کرد و پیام های مردمی با این موضوع به تلویزیون ارسال می شد )

این بارمجری برنامه : خانم فخری قائدی ، جواب سلام دادند و بدون اشاره به درخواست اصلی بنده مبنی بر پخش خواننده ترک زبان بومی !!! ، ابراز لطف و علاقه این حقیر را به ترانه های ترکی نسبت دادندو یک ترانه شاد به زبان ترکی قشقایی پخش کردند . ( دراینجا تشکر می کنم دستشون درد نکنه )

نتیجه گیری : قطعاً به این نتیجه می رسیم که اگر خواننده ترک زبان بومی داشتیم در برابر درخواست یک بیننده عاجز نبودیم )ترکی چهارمحالی یک گونه ترکی اوغوزی است و اززبان ترکی آذربایجانی و ترکی قشقایی ) متمایز است هر چند در استان چهارمحال وبختیاری ترک های قشقایی نیز ساکن هستند و ذخایر استان محسوب می شوند .

* لطفاً توجه بفرمایید در صدا و سیمای استان ترانه های سه خواننده ترک زبان قشقایی پخش می شود و گاهی پخش زنده دارند و برای استان افتخار می آفرینند. که قابل تقدیر هستندو احترامشان واجب و از همکاری آنان ممنون و سپاسگزاریم . که نام می برم :

1 – استاد مسلم جهان پناه ( پدری ششبیلی تیره ایگدر، مادری دره شوری تیره چهارده چریک ) ساکن بروجن چهارمحال و بختیاری است و جای خالی موسیقی قشقایی را در شبکه استانی چهار محال و بختیاری احساس کرد چون قسمتی از ساکنان این استان قشقایی هستند اما موسیقی قشقایی بدلیل نبود هنرمند بومی در آن اجرا نمی شد و نمی شود .

2 - استاد حمید طاهری دره شوری : تیره جانبازلو از طایفه قشقایی ، ساکن شهرضا

3 - استاد مهراب باسوری : شاعر و خواننده قشقایی

*** مژده ***

پس از مدت ها تحقیق و تفخحص دو خواننده ترک زبان بومی استان یافتم :

1 - خواننده فوق حرفه ای از دیار شهرستان سامان که اتفاقاً مدرس موسیقی و ویولون است و آثار ترکی و پاپ دارد افتخاری برای ترک های چهارمحال و بختیاری است . نام این هنرمند گرامی « علی اشراقی متولد 1356 صادره از سامان » است.

2 - خواننده رپ ترکی قشقایی جونقانی به نام رضا مرادپور جونقانی

که متاسفانه به علت عدم تبلیغ آثارشان آن طور که شایسته هستند معرفی نشده و ناشناخته ماندند .

* سوال و گلایه

حدود 50 ( روستا ، شهر و شهرستان ) در استان چهارمحال و بختیاری ترک زبان داریم ؟

من گشتم دو خواننده بومی ترک زبان هم استانی پیدا کردم شما چندتا پیدا می کنید ؟!

آیا این نقص نیست ؟!

ترک های استان یک قدم بیان جلو جواب سوال منو بدن

حتی شما هم استانی عزیز جواب بده

قطعاً در صورت بقاء حیاتم ومستند بودن جوابتان ، مراتب را ذیل همین پست ویرایش و اضافه خواهم کرد

منتظرم

یا علی

****

اینک عین نظر بعضی مراجع را درمورد موسیقی بازگو می کنیم

سوال از محضر مبارک بنیان گذار جمهوری اسلامی ایران امام خمینی (ره )

* پرسش: ملاک موسیقی حرام چیست؟

امام خمینی (ره) : موسیقی مطرب که مناسب مجالس لهو و لعب باشد.

* رهبر معظم انقلاب اسلامی:

«موسیقی اگر انسان را از یاد خدا و معنویت غافل کند و به ابتذال ، گناه و بیکارگی بکشاند، حرام است.»

مقام معظم رهبری در پاسخ به سؤالی فرمودند: «این که ما بگوییم موسیقی بهترین راه مقابله با تهاجم فرهنگی است، نه، من به این معتقد نیستم که موسیقی یک چنین کششی داشته باشد.

بهتر است بگوییم موسیقی یکی از راه های مبارزه با تهاجم فرهنگی است. بله، یکی از راه هاست. البته با شرایطی می تواند باشد امّا این را، بهترین راه نمی دانم.

سوال: ملاک تمییز موسیقی حلال از حرام چیست؟ و آیا موسیقی کلاسیک حلال است؟ بسیار مناسب است که معیار آن را بیان فرمایید.

جواب: هر موسیقی که به نظر عرف موسیقی لهوی مضل عن سبیل الله که مناسب با مجالس عیش و نوش است باشد، موسیقی حرام محسوب می‌شود و فرقی نمی‌کند که موسیقی کلاسیک باشد یا غیر کلاسیک. تشخیص موضوع هم موکول به نظر عرفی مکلّف است و اگر موسیقی این گونه نباشد بخودی خود اشکال ندارد.

سوال: گوش‌دادن به نوارهایی که توسط سازمان تبلیغات اسلامی و یا مؤسسه اسلامی دیگر مجاز اعلام شده‌اند، چه حکمی دارد؟ و استفاده از آلات موسیقی مثل کمان، وِیولون و نَی چه حکمی دارد؟

جواب: جواز گوش‌دادن به نوارها منوط به تشخیص خود مکلّف است که اگر تشخیص دهد مشتمل بر غنا و موسیقی لهوی مضل عن سبیل الله و مناسب با مجالس عیش و نوش و خوش‌گذرانی و همچنین مطالب باطل نیست، گوش‌دادن به آن اشکال ندارد بنا بر این تجویز آن توسط سازمان تبلیغات اسلامی و یا هر مؤسسه اسلامی دیگر به تنهایی دلیل شرعی برای مباح بودن آن نیست و بکارگیری آلات موسیقی در موسیقی لهوی مطرب و مناسب با مجالس لهو و گناه جایز نمی‌باشد، ولی استفاده حلال از آنها برای اهداف عقلایی اشکال ندارد و تشخیص مصادیق هم موکول به نظر خود مکلّف است.

سوال: منظور از موسیقی مطرب ولهوی چیست؟ و راه تشخیص موسیقی مطرب و لهوی از غیر آن چیست؟

جواب: موسیقی لهوی مضل عن سبیل الله آن است که به سبب ویژگیهایی که دارد انسان را از خداوند متعال و فضائل اخلاقی دور نموده و به سمت بی‌بندوباری و گناه سوق دهد و مرجع تشخیص موضوع عُرف است.

سوال: آیا شخصیت نوازنده و محل نواختن و یا غرض و هدف از آن در حکم موسیقی تأثیر دارد؟

جواب: موسیقی حرام، موسیقی لهوی مضل عن سبیل الله و مناسب با مجالس لهو و گناه است و گاهی شخصیت نوازنده یا کلام همراه آهنگ یا مکان و یا سایر شرایط در اینکه موسیقی تحت عنوان موسیقی لهوی مضل عن سبیل الله و حرام و یا عنوان حرام دیگر قرار بگیرد مؤثر است مانند اینکه بر اثر آن امور، منجر به ترتّب فساد شود.

برای مطالعه بیشتر حکم شرعی موسیقی از نظر مقام معظم رهبری می توانید به استفتائات ایشان مراجعه نمایید.

*** سؤال از مراجع ***

حکم استماع موسیقی های صدا وسیما یا اداره ی ارشاد، ساخت و تعلیم و خرید و فروش ابزار آلات موسیقی چیست؟

* حضرت آیة الله سیستانی: «اگر موسیقی مناسب مجالس لهو و عیاشی نباشد حرام نیست.»

* حضرت آیة الله تبریزی: «گوش دادن به موسیقی لهوی که مناسب مجالس خوش گذارنی می باشد، جایز نیست و همچنین ساخت و تعلیم و خرید و فروش ابزار آلات موسیقی لهوی جایز نیست.»

* حضرت آیة الله خامنه ای: «هر گونه نوازندگی مطرب لهوی که متناسب با مجالس عیش و نوش باشد حرام است.»

* حضرت آیة الله فاضل لنکرانی: «موسیقی اگر مطرب و مهیج و مناسب مجالس لهو و لعب باشد حرام است و در غیر این صورت مانعی ندارد و مرکز پخش تأثیری در حکم ندارد.»

* حضرت آیة الله بهجت: «اگر موسیقی مطرب باشد، استماع و خرید و فروش آن حرام است.»

* حضرت آیة الله صافی گلپایگانی: «آنچه را عرف مردم موسیقی می دانند،

استماع آن و ساخت و تعلیم و تعلم و فروش آلات آن حرام است.»

* حضرت آیة الله مکارم شیرازی: «کلیه صداها و آهنگ ها که مناسب لهو و فساد است، حرام و غیر آن حلال است و تشخیص آن با مراجعه به اهل عرف عام خواهد بود.»

* حضرت آیة الله مظاهری: «اگر موسیقی لهوی و تحریک کننده باشد، حرام است.»

* حضرت آیة الله گلپایگانی (رضوان الله تعالی علیه): «غنا کشیدن صدا و دور دادن آن به کیفیّت خاصه ی طرب آور است که مناسب با مجالس لهو و محافل انس و طرب و موافق با آلات لهو ولعب است و خواندن به نحو غنا و گوش دادن به آن و تکسب به آن حرام است و فرقی نمی کند که همراه با آلات لهو خوانده شود یا نه و در کلام باطل استعمال شود یا در قرآن یا دعا یا مرثیه یا شعر.»

* در پایان مقاله را با جمله ای از حجت الاسلام دکتر شجاعی به پایان میرسانم که :

که خوب است دهان انسان همیشه مترنم باشد به ترانه ی ( اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد )

زیر نویس ــــــــــــــــــــــــــــــ

① میرزا محمد حسن قلزم وردنجانی میراث استان چهارمحال و بختیاری

② وردنجان ، دارالمؤمنین ، قم نو

③ سنت چاوُشی در وردنجان ( چُوْشی )

④ تجایی صوتی – تجّایی وردنجانی

⑤ شعرقالی در وردنجان قدیم – صوتی

فهرست مطالب وبلاگ

فرهنگ و اصطلاحات وردنجان همه حروف